Tháp dinh dưỡng "ngược" của Mỹ là gì?

Trong Hướng dẫn dinh dưỡng dành cho người Mỹ giai đoạn 2025–2030 (Dietary Guidelines for Americans – DGA), chính quyền Hoa Kỳ tái giới thiệu một mô hình tháp dinh dưỡng theo cấu trúc “ngược” so với các mô hình truyền thống trước đây. Trái với tháp cổ điển lấy tinh bột/carbohydrate làm nền tảng lớn nhất, mô hình mới sắp xếp lại thứ tự ưu tiên nhóm thực phẩm: protein chất lượng cao, rau củ quả và thực phẩm nguyên chất (whole food) được đặt ở vị trí trung tâm để nhấn mạnh vai trò của các nhóm này trong khẩu phần ăn hàng ngày. Khẩu hiệu đi kèm với hướng dẫn dinh dưỡng mới là nhấn mạnh việc “ăn thực phẩm thật” và sống lành mạnh hơn.

Bản chất của “tháp ngược” không phải hoàn toàn thay đổi kiến thức dinh dưỡng cơ bản, mà là biến đổi cách truyền đạt sao cho người dân dễ nhận diện những thành phần cần ưu tiên hoặc hạn chế (ví dụ như giảm tối đa đường bổ sung và thực phẩm siêu chế biến), đồng thời đưa protein và rau củ quả vào trung tâm của chế độ ăn.

Góc nhìn chuyên gia về tháp dinh dưỡng ngược

1. Không phải mô hình hoàn toàn mới

Chuyên gia dinh dưỡng trong nước cho rằng mô hình “tháp ngược” không phải ý tưởng hoàn toàn mới về mặt khoa học. Nhiều quốc gia, như Nhật Bản, đã từng sử dụng các biến thể mô hình dinh dưỡng tương tự và thường đặt yếu tố vận động và thực phẩm nguyên chất lên vị trí quan trọng trước tiên trong lối sống lành mạnh. Vì vậy, việc đảo chiều hình ảnh tháp không làm thay đổi các nguyên tắc cơ bản của dinh dưỡng cân đối.

2. Chỉ là công cụ truyền thông hóa khuyến nghị dinh dưỡng

Theo các chuyên gia, tháp dinh dưỡng vừa được công bố chủ yếu là cách thể hiện trực quan cho hướng dẫn ăn uống của Mỹ, không phải là một công thức chuẩn áp dụng cho tất cả đối tượng. Việc đặt protein lên cao hơn carbohydrate nhằm thu hút sự chú ý vào các nhóm thực phẩm giàu dinh dưỡng, nhưng điều đó không có nghĩa là người dân phải tăng khẩu phần đạm vượt quá giới hạn an toàn khoa học đã thiết lập.

3. Phản ứng đa chiều trong giới chuyên môn quốc tế

Trong cộng đồng chuyên gia quốc tế, có những ý kiến hoài nghi về mặt hình ảnh và ý nghĩa thực sự của mô hình mới — ví dụ như cho rằng đồ họa “tháp” có thể bị hiểu sai (như ưu tiên quá mức một số nhóm thực phẩm), và rằng DGA đưa ra những khuyến nghị với giới hạn của từng nhóm không được rõ ràng nếu chỉ nhìn bằng hình ảnh.

Áp dụng tháp dinh dưỡng ngược của Mỹ tại Việt Nam thế nào cho đúng?

1. Hiểu đúng tinh thần hướng dẫn chứ không sao chép máy móc

Các chuyên gia dinh dưỡng tại Việt Nam lưu ý rằng hướng dẫn dinh dưỡng của Mỹ được xây dựng theo đặc điểm sức khỏe, sinh hoạt, thói quen và dữ liệu nghiên cứu của người Mỹ, do đó không thể áp dụng nguyên bản cho người Việt. Mỗi quốc gia có mô hình tháp riêng phù hợp với bối cảnh địa phương.

2. Bám sát nguyên tắc dinh dưỡng cân đối

Nguyên tắc nền tảng dinh dưỡng vẫn là ăn đa dạng thực phẩm, cân bằng các nhóm chất sinh năng lượng và vi chất, hạn chế thực phẩm siêu chế biến, đường thêm vào và nhóm chất béo không lành mạnh. Người Việt hoàn toàn có thể chắt lọc tinh thần khuyến nghị (như ưu tiên rau củ quả, protein tốt, giảm đường và thực phẩm chế biến) khi xây dựng khẩu phần phù hợp với văn hóa ẩm thực và điều kiện kinh tế – xã hội tại Việt Nam.

3. Tính đến thể trạng và chế độ dinh dưỡng hiện tại

Ví dụ, ở Việt Nam, nguồn thực vật và carbohydrate phức tạp từ gạo, khoai, rau xanh, đậu… vẫn đóng vai trò lớn trong tổng năng lượng; protein có thể tăng nhưng phải trong giới hạn an toàn và cân đối với chất lượng bữa ăn tổng thể.

Kết luận

Mô hình tháp dinh dưỡng ngược của Mỹ không phải là một nguyên tắc mới hoàn toàn, mà là cách diễn đạt trực quan khác biệt nhằm thu hút sự chú ý tới các yếu tố dinh dưỡng quan trọng như protein chất lượng, rau củ quả và thực phẩm nguyên chất, đồng thời nhấn mạnh hạn chế đường và thực phẩm chế biến sẵn. Khi áp dụng tại Việt Nam, cần hiểu đúng tinh thần khoa học, điều chỉnh theo bối cảnh sinh hoạt, văn hóa ẩm thực và thể trạng dân số, không nên sao chép máy móc hoặc biến mô hình này thành “công thức dinh dưỡng tuyệt đối”.